Uziemienie instalacji elektrycznej: po co jest i jak sprawdza się skuteczność ochrony

Co o uziemieniu mówią przepisy

Dotychczasowe warunki techniczne dla budynków (rozporządzenie z 12 kwietnia 2002 r.) przewidywały dla instalacji elektrycznej ochronę przed porażeniem, przepięciami łączeniowymi i atmosferycznymi, powstaniem pożaru i wybuchem (§ 180 pkt 2). W instalacjach stosowano między innymi oddzielny przewód ochronny i neutralny, wyłączniki różnicowoprądowe oraz połączenia wyrównawcze, które łączą przewody ochronne z metalowymi częściami innych instalacji i konstrukcji budynku (§ 183 ust. 1 pkt 2, 3 i 7).

Osobny przepis dotyczy uziomów. Jako uziomy instalacji elektrycznej przewidziano wykorzystywanie metalowe konstrukcje budynków, zbrojenia fundamentów i inne metalowe elementy w niezbrojonych fundamentach, czyli uziom fundamentowy (§ 184 ust. 1). Metalowe rury sieci wodociągowej wolno wykorzystać jako uziom tylko pod warunkiem zachowania wymagań Polskiej Normy i zgody jednostki, która tę sieć eksploatuje (§ 184 ust. 2).

Przepisy: rozporządzenie o warunkach technicznych z 2002 r. przestało obowiązywać z dniem 20 września 2026 r., a nowego rozporządzenia nie wydano (stan na 30.10.2026). Ustawa z 31 lipca 2026 r. (Dz.U. 2026 poz. 1161) pozwala w ciągu 18 miesięcy od 20 września 2026 r. stosować dotychczasowe przepisy, między innymi do robót z art. 29 ust. 4 Prawa budowlanego (art. 102b) oraz przy utrzymaniu i użytkowaniu budynków mieszkalnych (art. 102c). Paragrafy cytowane w tym wpisie to dotychczasowe przepisy, a nie nowe wymagania.

Dla czytelnika, który remontuje starszy budynek: te zapisy dotyczą budynków projektowanych i przebudowywanych. Co z nich dotyczy Twojego domu, ocenia elektryk po pomiarach.

Uziom fundamentowy w praktyce

Opracowanie opublikowane przez SEP (E. Musiał, Politechnika Gdańska) opisuje uziom fundamentowy jako rozwiązanie tanie, bo nie wymaga dodatkowych prac ziemnych, i takie, które ma małą i stabilną w czasie rezystancję uziemienia. Dla istniejących budynków, które takiego uziomu nie mają, to samo opracowanie wspomina o rozwiązaniu zastępczym, zaproponowanym przez prof. Jana Piaseckiego. Czy w Twoim budynku jest uziom fundamentowy i czy jest do niego dostęp, wychodzi przy oględzinach rozdzielnicy i głównej szyny wyrównawczej.

Jakie pomiary sprawdzają uziemienie i skuteczność ochrony

Ustawa wymienia uziemienia instalacji i aparatów wśród elementów, które obejmuje kontrola stanu technicznego co najmniej raz na 5 lat, razem ze środkami ochrony od porażeń i opornością izolacji przewodów (art. 62 ust. 1 pkt 2 Prawa budowlanego). Zakres prób opisuje S. Czapp w opracowaniu dla SEP (2011), na podstawie normy PN-HD 60364-6:2008. Do prób i pomiarów należą między innymi:

• sprawdzenie ciągłości przewodów, w tym ochronnych i połączeń wyrównawczych,
• pomiar rezystancji izolacji instalacji,
• sprawdzenie samoczynnego wyłączania zasilania, w sieci TN przez pomiar impedancji pętli zwarciowej,
• sprawdzenie ochrony uzupełniającej, czyli wyłączników różnicowoprądowych o prądzie 30 mA,
• pomiar rezystancji uziemienia metodą opisaną w normie.

Ochrona przez samoczynne wyłączenie zasilania jest skuteczna, jeśli przy zwarciu przewodu fazowego z przewodem ochronnym zasilanie wyłączy się w wymaganym czasie albo nie zostaną przekroczone napięcia dotykowe dopuszczalne długotrwale. Według opracowania SEP z 2011 r. największy dopuszczalny czas wyłączenia obwodu odbiorczego 230 V wynosił 0,4 s w układzie TN i 0,2 s w układzie TT. Aktualne wartości podaje obowiązujące wydanie normy, które potwierdza elektryk. Gniazda ogólnego przeznaczenia użytkowane przez osoby bez przeszkolenia oraz urządzenia przenośne używane na zewnątrz mają być dodatkowo chronione wyłącznikami różnicowoprądowymi o prądzie nie większym niż 30 mA; progi prądowe zależą od wydania normy.

Jaką wartość ma mieć rezystancja uziemienia

Na to pytanie nie ma jednej liczby dla każdego domu. Według cytowanego opracowania SEP uziomowi wykonanemu wyłącznie dla ochrony przeciwporażeniowej nie stawia się wymagań co do wartości rezystancji w normach PN-HD 60364-4-41 i PN-HD 60364-5-54 (stan z 2011 r.). Wartości graniczne pojawiają się w innych sytuacjach, na przykład przy ochronie odgromowej albo w normie N SEP-E-001 dla instalacji zasilanych z sieci TN. Dlatego protokół z pomiarów podaje zmierzoną wartość i ocenę względem wymagań dla Twojej instalacji, a nie jedną liczbę z internetu.

Co zrobić, gdy wynik jest zły

Protokół z kontroli zawiera ustalenia, w tym wskazanie nieprawidłowości, oraz zalecenia, a w zaleceniach podaje się czynności usuwające nieprawidłowość i termin ich wykonania (art. 62a ust. 2 i 3 Prawa budowlanego). Przy następnej kontroli sprawdza się wykonanie zaleceń z poprzedniej (art. 62 ust. 1a). Zakres naprawy zależy od przyczyny nieprawidłowości, a po naprawie pomiar się powtarza.

Ile kosztuje pomiar

Według cennika elektryka pomiary w mieszkaniu do 60 m² (rezystancja izolacji, RCD, ochrona przeciwporażeniowa) kosztują 250 zł, w mieszkaniu 60-100 m² 300 zł, a w domu do 150 m² od 400 zł, razem z uziemieniem i ochroną przepięciową. Pomiar uziomu instalacji odgromowej z protokołem to od 167 zł. Czas realizacji w cenniku to 48 godzin. Więcej o samych pomiarach: pomiary elektryczne w Lesznie, o protokole protokół odbioru SEP, o terminach kontroli przegląd instalacji elektrycznej w domu.

Źródła

1. Warunki techniczne dla budynków, tekst jednolity, Dz.U. 2022 poz. 1225 (§ 180, § 183, § 184), przepisy obowiązujące do 19.09.2026, zob. art. 102a-102c
2. Prawo budowlane, tekst jednolity, Dz.U. 2026 poz. 524 (art. 62, art. 62a)
3. S. Czapp, Kontrola stanu instalacji elektrycznych niskiego napięcia, INPE nr 139, SEP, 2011
4. E. Musiał, Uziomy fundamentowe i parafundamentowe, SEP, Ochrona przeciwporażeniowa nr 143
5. Cennik elektryk-leszno.pl